معرفی شهرستان

وجه تسمیه: 

برخوار در اصل بلخار بوده که بل به معنی بسیار و خار به معنی تیغ و خار است که در کل به معنی سرزمین پر از خار و تیغ است..
مرحوم دهخدا ، ذکر معانی متعددی برای کلمه بل کرده است از جمله پست و آفتاب ، بنابراین می توان گفت بلخار یعنی سرزمین پست ( صاف و هموار ) و یا سرزمین گرم و آفتابی که با ویژگی های جغرافیایی و طبیعی این منطقه سازگاری دارد.
شهرستان برخوار با وسعت ۷۷/۱۹۵۲ کیلومتر مربع که از این مقدار حدود ۱۸۶۳ کیلومتر مربع آن دشت و بقیه بصورت ارتفاعات است؛ در شمال اصفهان واقع شده است.
این دشت از غرب به ارتفاعات مورچه خورت و از شمال به ارتفاعات شمالی بخش برخوار و از جنوب به اصفهان و از شرق به سگزی و کوهپایه محدود می شود.ارتفاع آن از سطح دریا ۱۵۹۰ تا ۱۶۰۰ متر و

دارای شیب ملایمی حدود5.تا1.5 در هزار از غرب به طرف جنوب شرقی می باشد.

 مراکز شهری و روستایی عمده تابعه آن به شرح زیر است:
بر اساس آخرین تقسیمات کشوری شامل: ۷ شهر به نام های: دولت آباد ( مرکز بخش ) - دستگرد - خورزوق - حبیب آباد - کمشچه ، شاپور آباد - سین و ۶ روستا به نام های: محسن آباد - علی آباد ملاعلی - پروانه - مرغ - دنبی - علی آباد چی می باشد.
ترکیب جمعیتی شهرستان برخوار
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت شهرهای شهرستان برخوار عبارتند از:
جمعیت شهر دولت آباد ۳۷۰۹۸ نفر
جمعیت شهر دستگرد ۱۶۸۴۸ نفر
جمعیت شهر خورزوق ۲۲۳۲۱ نفر
جمعیت شهر حبیب آباد ۹۴۴۴ نفر
جمعیت شهر کمشچه ۴۸۷۱ نفر
جمعیت شهر شاپور آباد ۵۴۸۷ نفر
 و جمعیت شهر سین حدود ۴۹۸۷ نفر می باشد

 وضعیت آب و هوا:
این منطقه با توجه به فاصله ای که از رودخانه زاینده رود دارد؛ دارای آب و هوائی خشک تر از اصفهان بوده و میزان بارندگی آن حدود ۵۰ الی ۲۰۰ میلیمتر طی ده سال متغییر بوده است. میزان تبخییر سالیانه نیز حدود ۲۰۰۰ میلیمتر گزارش شده و مقدار آب نفوذی کمتر خواهد بود. جهت باد بویژه بادهای غالب از سمت شمال بطرف جنوب و جزء بادهای خشک می باشد. این بادها پس از برخورد با اراضی بدون پوشش گیاهی یا با پوشش کافی با خود گرد و غبار و گاهی ذرات ماسه همراه آورده و در فرسایش زمینهای کشاورزی بی تاثیر نخواهد بود. یکی از اهداف عمده ایجاد گردشگاه منطقه ای حبیب آباد با وسعت ۲۴۳ هکتار د رشمال غرب آن شهر جلوگیری از حرکت شنهای روان بوده است.

خاکشناسی منطقه:
خاکهای برخوار جزء خاکهای AZONALوZONAL(مقدار نمک در این خاکها زیاد) می باشد.
ساختمان فیزیکی ذرات خاک منشوری و مکعبی شکل است و تمرکز کریستال گچ و آهک بصورت لکه در طبقات خاک است. این سری خاکها اکثرا اراضی نامرغوب را تشکیل داده و معمولا قابلیت نفوذ آب در خاکهای این زمینها بسیار کم و تبخیر زیاد سبب شده که املاح موجود خاک در سطح زمین تراکم یافته و زمینهای بایر و لم یزرع را بوجود آورند.
مطالعات خاکشناسی در این مطقه نشان داده میزان املاح موجود درخاک بتدریج از شمال غرب به طرف جنوب شرق افزایش می یابد. قلیاییت این خاکها در حدود ۸ میباشد و میزان شوری و قلیایی در طبقات فوقانی به چشم می خورد. از نظر بافت خاک با توجه به تغذیه و جابجایی ذرات؛ وضعیت دانه بندی تغییر کرده و باعث باقی گذاردن رسوبات در منافذ خاک می گردد،که این امر موجب پایین آمدن خلل و فرج خاک و نهایتا کاهش نفوذ پذیری می گردد. در بعضی از نقاط لایه های گچی فراوان دیده می شود که می توان جزء زمینهای گچی منظور نمود.
به طور کلی خاکشناسی منطقه اکثرا مخلوطی از رس با رگه های نازکی از شن و ماسه با قابلیت نفوذ پذیری خیلی کم همراه می باشد و آهک پراکنده و نا ظاهر در پروفیل خاک وجود دارد. در کل کلاس خاکهای این منطقه بیشتر ۳ و ۵ می باشد.

منابع آب:
مطالعات آبهای زیر زمینی برروی دشت برخوار از سال ۱۳۴۳ شروع و تاکنون ادامه دارد و از سال ۱۳۴۶ این منطقه به علت پایین رفتن آب زیر زمینی و برداشت بی رویه از نظر حفر چاه ممنوعه اعلام گردیده است و به علت کمی باران هر ساله در حال افت بوده و لازم است این وضع مورد توجه قرار گیرد. کلا دو نوع منبع آب در این منطقه وجود دارد که به شرح زیر است:
قنات: آنها از شمال غرب بطرف جنوب شرق می باشد و مادر چاه بعضی از آنهاخارج از منطقه قرار گرفته که به تدریج با کم شدن نزولات آسمانی در منطقه و در نتیجه پایین افتادن سطح آب زیرزمینی، تعدادی از آنها خشک شده به طوری که تا سال ۱۳۵۱ تعداد آنها به پنجاه رشته رسیده است و بر اساس آخرین آمار مقدار قنوات موجود ۱۴ رشته اعلام گردیده است.
چاههای عمیق: طبق آخرین آمار برداشت شده تعداد ۷۱۳ حلقه چاه عمیق تا تاریخ ۱/۴/۸۲می باشد. این چاهها بیشتر دارای عمقی بیشتراز ۱۵۰متر میباشند.

کیفیت آبهای زیرزمینی:
از نظر کیفیت شیمیایی آبهای زیر زمینی منطقه دارای املاح نسبتا زیاد بوده و در نقاط مختلف درصد املاح متغیر است. میزان آن از جنوب غرب و شمال غرب بطرف مرکز وشرق منطقه افزایش می یابد. بطوری که در منتهی الیه دشت میزان کلر موجود در آب به ۶۰۰۰ میلیگرم در لیتر و هدایت الکتریکی ۱۰۰۰۰ میکروموس می باشد و در ابتدای دشت به علت وجود سه محل تغذیه یعنی دره مورچه خورت، دره نجف آباد، رودخانه زاینده رود و کانالهای انشعابی میزان املاح آب پایین است چنانکه میزان کلر در حوالی دره نجف آباد حدود ۲۵۰ میلیگرم در لیتر است.
بطورکلی در منطقه برخوار کیفیت آبهای زیر زمینی بیشتر در کلاسهای C ۴ S۱ — C۴S۲ — C۳S۱ می باشد. منابع آبی که در قسمت شرق واقع شده خارج از کلاسهای فوق می باشد.

منابع تغذیه آب منطقه:
دشت برخوار از سه جهت عمده تغذیه می شود:
۱- دره شمال غربی که همان آب خروجی از دشت مورچه خورت می باشد.
۲- دره غربی که شامل آب خروجی از دشت نجف آباد است.
۳- جنوب که شامل رودخانه زاینده رود و کانالهای منشعب از آن بوده
با توجه به مطالعه نقشه تراز آبهای زیر زمینی منطقه برخوار آب این منطقه از سه جهت فوق به طرف مرکز دشت جریان یافته و سپس از سمت شرق به زیر حوزه کوهپایه سگزی وارد می شود.

وضعیت کشاورزی:
مالکیت زمینهای این منطقه عموما به صورت خورده مالکی یعنی کمتر از ۲هکتار میباشد و بدین ترتیب نمی توانند زندگی خود را از طریق کشاورزی به تنهایی تامین نمایند و مجبور هستند در مواقع بیکاری به امور غیر ازکشاورزی پرداخته تا تامین شوند. یکی از عوامل مهاجرت روستائیان از ده به شهر نداشتن زمین و سایر امکانات کشاورزی دیگر می تواند باشد؛ که میتوان از طریق هیئت واگذاری زمین به آنهاداده شود و آب آن را هم به هرطریق که ممکن باشد تامین نمود و در صورت نبودن زمین و سایر امکانات افراد را نسبت به احداث واحد های تولیدی بویژه وابسته به کشاورزی تشویق نماید.
کمبود آب مهمترین عامل رکود کشاورزی در منطقه بوده است. تامین آب کشاورزی و آشامیدنی برخوار در گذشته اغلب از طریق قنات انجام می شده است و کشاورزان با دلگرمی بیشتری به این امور می پرداختند و آب آنها نسبت به چاه دارای کیفیت نسبتا بالائی بوده ولی بتدریج با کم شدن نزولات آسمانی و پایین رفتن سطح آبهای زیر زمینی در منطقه قنوات شروع به خشک شدن نموده و آنها را ناچارا مجبور به حفر چاه و نصب موتور پمپ جهت تامین آب کشاورزی و آشامیدنی نمودند.
همچنین کشاورزان با اقدام به حفر یکسری چاههای غیر مجاز باعث کم شدن آبهای زیر زمینی و در نتیجه پایین رفتن سطح آب گردیده اند. به همین علت اراضی منطقه را به سه دسته تقسیم نموده اند که مساحت آنها برای هر یک از روستاها و شهرها به شرح زیر می باشد :

اراضی قابل استفاده :
۱- اراضی زیر کشت سالیانه و دائمی
۲- اراضی آیش
۳- اراضی بایر قابل استفاده
یک سوم اراضی قابل استفاده منطقه زیر کشت سالیانه و دائمی و بقیه بصورت آیش یا بایر قابل استفاده نمی باشند. این نسبت در تمام منطقه یکسان نیست و بستگی به میزان زمین و آب دهی چاههای حفر شده دارد.
بعد از کمبود آب کیفیت آب را هم نباید نادیده گرفت بطوری که در بعضی از قسمتها باندازه ای املاح آب بالا است که باعث تخریب خاک و در نتیجه عدم امکان کشاورزی در منطقه می گردد. بعد از آن کمیت و کیفیت خاک را هم باید در نظر گرفت یعنی بالا بودن املاح خاک و در نتیجه شور بودن آن و همچنین کم بودن ضخامت خاک کشاورزی باعث شده که در منطقه اکثرا محصولات یکساله و مقاوم به شوری کاشته شده و گیاهان دائمی مانند درختان میوه در بسیاری از نقاط نتیجه خوبی ندهد.
اینک باشناخت عوامل اصلی که در بالا بردن یا پایین آوردن سطح کشاورزی منطقه موثر می باشند به نحوه انجام آن در برخوار می پردازیم. کشاورزی در برخوار ابتدا مانند سایر مناطق بوسیله نفر انجام می گردید یعنی تمام عملیات کاشت، داشت و برداشت با دست انجام می گرفت و همچنین تقویت زمینها با کود های حیوانی عمل می شده که این کود در این منطقه علاوه بر تقویت زمین باعث اصلاح آن و یا به عبارت دیگر باعث بالا بردن قابلیت نفوذ آب و پوک شدن آن می گردد.
با بوجود آمدن انقلاب عظیمی در علوم کشاورزی که یکی از اثرات آن پیدایش ماشینهای کشاورزی بود؛ ساکنان منطقه برخوار از قدیمی ترین ماشین کشاورزی (تراکتور) بهره گرفته و چه بسا هزینه انجام مراحل سه گانه کاشت، داشت و برداشت را کاهش داده و عملکرد محصول کشت شده را افزایش داده است.
یکی از مشکلات کشت مکانیزه در منطقه کوچک بودن مساحت مالکیت ها درمنطقه بوده و باعث شده که بهره دهی آن نسبت به سایر مناطق که مالکیت ها بزرگ است کمتر باشد. این مطلب هم ناگفته نماند که در حال حاضر چون درآمد اکثر کشاورزان اکتفای خرید ماشین آلات را نمی نماید آن را به صورت ساعتی یا جریب یا روزانه کرایه می نمایند. برای رفع این مشکل و تشویق کشاورزان بهتر است دولت از طریق مرکز خدمات روستایی اقدام به تهیه ماشین آلات نموده وبا یارانه در اختیار کشاورزان قرار دهند.

محصولات کشت شده در منطقه:
حال به محصولات کشت شده در منطقه می پردازیم.
محصولات را میتوان به دو دسته محصولات زمینی یا زراعت و محصولات دائمی مثمر تقسیم بندی نمود.
زراعت شامل : گندم، جو، محصولات جالیزی و علوفه ای، دانه های روغنی(کلزاو گلرنگ)، چغندر قند،  ذرت دانه ای می باشد.
محصولات  دائمی مثمر شامل: سیب، انگور، پسته، انار، میوه جات هسته دار است.