شهرستان خوانسار

شهرستان خوانسار با مساحتی بالغ بر 922 کیلومتر مربع در 160 کیلومتری شمال غرب استان اصفهان و درمنطقه ای کوهستانی و دره ای خوش آب و هوا قرار دارد.
شهرستان خوانسار دارای یک بخش (مرکزی) و سه دهستان 17 روستا و با جمعیتی حدود 32000 نفر می باشد:

• بخش مرکزی شهرستان خوانسار
o دهستان چشمه سار
o دهستان کوهسار
شهر خوانسار
شهر گلسار


میزان کل اراضی شهرستان خوانسار شامل زمینهای زراعی و باغی 9000 هکتار می باشد که از این سطح 6300 هکتار زیر کشت محصولات زراعی و 2700 هکتارباغ است. عمده محصولات زراعی شامل گندم ، جو ، علوفه ، سیب زمینی ، حبوبات وعمده محصولات باغی شامل انگور، گردو ، بادام ، آلو وسایر هسته دارها است.

منابع آبی شهرستان شامل 223رشته قنات( 85 رشته عمومی و 138 رشته خصوصی) ، 480 دهنه چشمه ، 161 حلقه چاه میباشد.
 

موقعیت جغرافیایی و آب و هوا

خوانسار در 50 درجه و 19 دقیقه طول جغرافیایی و33 درجه و 13 دقیقه عرض جغرافیایی قراردارد و ارتفاع آن از سطح دریا 2250 متر می باشد و پوشش گیاهی متنوع که لاله‌های واژگون آن معروف هستند.از لحاظ شرایط آب وهوایی خوانسار دارای آب وهوای سرد کوهستانی با تابستانهای معتدل میباشد. میزان بارندگی متوسط سالیانه 354 میلیمتر بوده که در ده سال گذشته حداقل 140 میلیمتر و حداکثر606 میلیمتر را تجربه نموده است (بیشتر). متوسط بیشترین دمای هوای خوانسار درگرمترین ماه تابستان به ۳۱ درجه سانتی گراد می‌رسد و متوسط دمای شبانه روز در همین ماه 24 درجه سانتی گراد است.در زمستان سرمای آن دلنشین همراه با ریزش انبوه برف است.


وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

نام خوانسار به صورت خونسار بوده که به معنی چشمه‌سار است. خان، خانی و خُن در فارسی به معنی چشمه است که واژه کردی کانی (چشمه) نیز با آن هم ‌ریشه‌است. بعضی بر این باورندکه‌خوانسار کوچک شده خوانسالار، یعنی سفره دار، سفره چی، آشپزباشی سلطان است. شماری نیز این واژه را مخفف خون ساربان دانسته و منشاء آن را کشته شدن ساربانی در این محل، توسط دزدان می دانند. هم چنین عده ای با توجه به این که خان به معنی شأن عسل و به بیان دیگر مکان تولید عسل نیز می باشد، این نام را محل تولید عسل تعبیر کرده اند.

کهن ترین مدارکی که از پیشینه تاریخی خوانسار در دست است، تاریخ مهاجرت دسته‌ای از قوم یهود به خوانسار و سرگذشت آنان است که به روزگار کوروش هخامنشی می رسد. یهودیان مهاجر به این شهر تا پیش از ایجاد حکومت اسرائیل، در کوی جهودا یا جیدا، که کویی در شهر کنونی است، زندگی می کردند. بعد ها اینان به اسرائیل کوچ کرده و امروزه در خوانسار، پیروان دین یهود وجود ندارد.
خوانسار پس از اسلام، در قلمرو حکومت امویان، عباسیان، ‌طاهریان، صفاریان، دیلمیان، سلجوقیان، و خوارزم شاهیان قرار داشته است. در اوایل سده 7 هـ . ق مغولان این ناحیه را گشودند و خرابی های بسیار به بار آوردند. پس از آن ها تیمورلنگ به مرکز ایران، از جمله خوانسار تاخت و چپاول و کشتار زیادی کرد. خوانسار، در دوران صفوی از مراکز مهم علم، ادب و صنعت بوده است. پادشاهان صفوی توجه ویژه ای به این ناحیه داشتنه اند و به خاطر همین توجه هنرهای دستی و کارگاهی در این شهر گسترش یافته است. بنای مدرسه مریم بیگم صفوی از سوی همسرشاه تهماسب نیز به پیشرفت فرهنگی این دیار افزود. در دوران قاجار خوانسار مورد توجه بوده و حاکمان بزرگی که بعضی از آنان عنوان وزارت هم داشته اند، به حکومت خوانسار منصوب شده اند.


مکان های دیدنی و تاریخی

گلستانکوه از مناطق دیدنی شهرستان خوانسار است که در اردیبهشت ماه با لاله‌های بسیار جلوه زیبایی می‌گیرد. گلستانکوه در مسیر خوانسار به اصفهان در ۱۵ کیلومتری شهر خوانسار واقع شده‌است.

از دیگر جاذبه‌های شهر خوانسار پارک سرچشمه‌است که با چشمه‌های زیبا که از دل کوه بیرون می‌ایند همه ساله تعداد زیادی گردشگر را به خود جذب می‌کند. یکی از شهرهای مذهبی ایران با قدمت دیرینه می‌باشد. از اماکن مذهبی این شهر می‌توان به شازده احمد، امامزاده سید صالح، بابا ترک و بابا پیر اشاره کرد. این شهر دارای محلات زیادی می‌باشد که از جمله موریزان، شیرک، ارسور.وادشت، پایتخت -بیدهند- سونقان- چهار باغ و... می‌باشد.

خوانسار زادگاه مشاهیر هنری، ادبی و مذهبی بسیاری بوده که از آنها می‌توان به استادان آواز ایران محمودی خوانساری و ادیب خوانساری اشاره کرد، اشرف الکتاب خوانساری از خوشنویسان بنام متولد این شهرستان بوده است. در طول تاریخ علما و فقهای بزرگی از این دیار بر خواسته و پرچم دار جهان تشیع بوده اند که می‌توان به حضرات آیات عظام :آیت الله سید احمد خوانساری ، آیت الله سید محمد تقی غضنفری خوانساری،آیت الله سید محمد تقی اسدی خوانساری،آیت الله علوی، آیت الله نجفی خوانساری،آیت الله صفایی خوانساری و آیت الله ابن الرضا اشاره کرد و همچنین در حال حاضر یکی از استوانه‌های مرجعیت شیعه که از دیار خوانسار پا به عرصه گیتی نهادند مرجع عالیقدر جهان تشیع حضرت آیت الله العظمی حاج سید محمد هادی غضنفری خوانساری مدظله العالی (صاحب کتاب کبیر مصادر الاجتهاد و مبانی الاسنباط عند الامامیه)می باشند. حاج رجبعلی نصیری خوانساری قدیمی ترین داروساز و صاحب اوّلین داروخانه در خوانسار است که در سال 1285 هجری شمسی متولد و در سال 1376 دار فانی را وداع گفته است.
عزاداری ایام محرم از ویژگی های منحصر به فرد شهرستان خوانسار است.در این ایام صد ها هزار نفر از تهران و سایر شهرها به خوانسار سفر می‌کنند تا در این مراسم که از 6 محرم آغاز شده و تا 12 محرم ادامه دارد شرکت کنند.صدها اسب و صدها شتر جهت برگزاری مراسم نمادین ویژه خوانسار که توسط دهها هیئت عزاداری برگزار می‌شود به شهر منتقل می‌گردند.جمعیت خوانسار حدود 32 هزار نفر است که در ایام عزاداری محرم احتمالا 300 الی 400 هزار نفر مسافر نیز به آن افزوده می‌شود.
صادرات این شهر عسل، خشکبار، فرش، میوه، چوب، گز و سیب زمینی است.
 

اشتغال

مرم شهرستان خوانسار به کارهای کشاورزی و پرورش زنبور عسل مشغول اند. کشاورزی بیشتر آبی است. محصول محلی این شهرستان تهیه شیرینی (گز) است.دراین شهرستان ‌پرورش‌گاو، گوسفند، بز و طیور نیز وجود دارد. ناحیه خوانسار از مراکز مهم پرورش زنبور عسل درایران بوده و زنبورداری در این ناحیه چندین سده پیشینه دارد.

روغن کشی از دانه های روغن مانند: بزرک، خشخاش، کرچک، منداب و…از دیرباز در خوانسار رواج داشته و عصار خانه های بزرگ به شیوه سنتی وجود داشته است. دانه های روغنی را نخست حرارت داده و در زیر گردونه های بزرگ سنگی به وزن حدود ده تن، که با اسب یا استر یا گاومیش می چرخد، خرد کرده، سپس در زیر فشار اهرمی که آن را شاه تیر نامند، روغن کشی می شود. روغن هایی که به دست می آمده، در گذشته به مصرف سوخت روشنایی و رنگ می رسیده، ولی امروزه به دلیل رقابت کارخانه ها و نداشتن مصرف روشنایی، این هنر اهمیت گذشته را ندارد. تفاله هایی که پس از روغن کشی بر جای می ماند و به کنجاله سرشناس است بهترین کود بوده و برای نیرومند ساختن کشت زارهای تنباکو به کار می رود و بخشی از آن ها نیز در زمستان به مصرف خوراکی دام ها می رسد. هنر فرش بافی از گذشته با بافت فرش های محلی رواج داشته است. فرش های ویسی و ساروق با نقشه شاه عباسی بافته می شود. در سال های اخیر، فرش ها از روی نقشه های جدید مورد پسند اروپاییان با رنگ های ثابت بافته می شوند.

در گذشته که صنعت نساجی ساده بوده، پارچه ها در گونه های قدک، متقال و… به رنگ سفید بافته می شد. برای بافت پارچه های رنگی و نقش دار، کارگاه های رنگرزی و چیت سازی، در نقاط گوناگون دایر بوده است. یکی از این محل ها، سرچیتگاه، در شهر خوانسار بوده و هم چنین بازار ویژه ای برای این هنر وجود داشته است.

 

معرفی زین العابدین بن محمدتقی اصفهانی
زین العابدین بن محمدتقی اصفهانی معروف به اشرف‌الکتاب از استادان مسلم خط نسخ در سده سیزدهم هجری و از خوشنویسان در بار ناصرالدین شاه قاجار بود. او لقب اشرف‌الکتاب را از او دریافت کرد. به همین سبب برخی از آثارش را "سلطانی" رقم یا امضاء می‌کرد.
او شاگرد آقامحمود اصفهانی بود و از روی خط احمد نیریزی بسیار مشق کرده بود و نامش را به بزرگی یاد می‌کرد. اشرف الکتاب در دوره طولانی زندگانیش شاگردان بسیار تربیت کرد که یکی از آنان سید محمد بقا بوده است. او حدود یکصد سال زیسته و به قولی در ۱۲۹۶ ه‍.ق و در منابعی به سال ۱۳۰۰ هجری قمری در اصفهان درگذشت.